Việc phát minh ra kính thiên văn là bước tiến lớn đối với con người trong việc nghiên cứu không gian. (Nguồn ảnh: ABC)
Johannes Kepler, nhà thiên văn học thế kỷ XVII, đã nói về kính thiên văn như sau: “Kính thiên văn chữ O là công cụ giúp mở mang nhiều kiến thức, quý giá hơn vương trượng! Có phải người sở hữu chiếc kính thiên văn sẽ trở thành vua và chúa tể của những tác phẩm của Chúa?”
Một trong những thấu kính cổ nổi tiếng nhất là một mảnh pha lê lồi nhỏ (phần ở giữa dày hơn những phần xung quanh) có niên đại từ thế kỷ VII trước Công nguyên. Rất nhiều thấu kính lồi khác đã được tìm thấy ở thành phố cổ đại như ở Roma, Cairo, Carthage và Troy.
Trên thực tế, tất cả những thấu kính này đều cong và có tiêu cự ngắn. Thấu kính sẽ đưa hình ảnh tới tiêu cự chỉ cách thấu kính vài centimet. Chúng rất tốt cho việc quan sát những chi tiết nhỏ cận cảnh, đặc biệt đối với người lớn tuổi. Tuy nhiên, chúng không thể dùng làm kính thiên văn.
Một chiếc kính thiên văn hiện đại cơ bản có hai thấu kính khác biệt. Ánh sáng truyền vào kính thiên văn qua một thấu kính hơi lồi có tiêu cự dài. Ánh sáng truyền vào mắt người qua một thấu kính lõm (phần ở giữa mỏng hơn phần xung quanh), có tiêu cự ngắn.
Những chiếc kính thiên văn đầu tiên
Có rất nhiều đối thủ của danh hiệu ‘Nhà phát minh kính thiên văn’.
Khoảng năm 1000 sau công nguyên, nhà thiên văn học và toán học người Ả Rập Ibn Alhazen đã viết về thấu kính lõm trong cuốn sách toán học mang tính khai phá về tầm nhìn của con người.
Vào thế kỷ XIII, một học giả của Oxford kiêm tu sĩ dòng thánh Francis, Roger Bacon, đã viết về sự kết hợp thấu kính để nhìn xa. Giovanbaptista Della Porta (1538-1615), một người sản xuất kính ở thế kỷ XVI, và nhiều người khác cũng đã viết về vấn đề này.
Những chiếc kính thiên văn đầu tiên hoạt động được, được ghi chép lại trong sử sách là do Hans Lippershey, một người sản xuất kính ở Middelburg, Zeeland (phía nam Hà Lan), chế tạo vào tuần cuối tháng Chín năm 1608.
Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cơ hội phát minh ra kính thiên văn thật sự đã chín muồi bởi chỉ ba tuần sau, hai người sản xuất kính khác đã đến Hague để rao bán những thiết bị họ cho là kính thiên văn kiểu mới độc đáo.
Những khám phá vĩ đại với kính thiên văn
Galileo là một triết gia kiêm nhà toán học lừng danh vì những khám phá vĩ đại. Tuy nhiên, như tiến sĩ Karl giải thích, Galileo không phát minh ra kính thiên văn.
Vào năm 1608, tin tức về phát minh mới về kính thiên văn nhanh chóng lan ra khắp Châu Âu và đến tháng 5 năm 1609, Galileo, lúc đó đang là giáo sư toán học ở trường Đại học Padua, đã nghe tin về phát minh này.
Galileo là người rất thông minh. Ông mau chóng nghĩ ra cách tự chế tạo kính thiên văn. Ông học cách mài thấu kính và tất cả những kỹ năng cần thiết khác. Không lâu sau ông chế tạo chiếc kính thiên văn có độ phóng đại 8 lần và 20 lần.
Vậy tại sao Galileo lại nổi danh vì phát minh ra kính thiên văn? Chúng ta không chắc, nhưng ông là một trong những người đầu tiên có những khám phá vĩ đại với chiếc kính thiên văn. Galileo là người có trí tuệ siêu phàm, có lẽ vì vậy người ta cho rằng ông đã phát minh ra kính thiên văn.
Với chiếc kính thiên văn này, Galelio đã chứng minh được Aristotle đã sai lầm khi cho rằng bề mặt Mặt Trăng hoàn toàn bằng phẳng bởi ông có thể nhìn thấy những ngọn núi trên Mặt Trăng ‘lồi lõm, ngoằn ngoèo’.
Galileo cũng chứng tỏ Mặt Trời không ‘hoàn hảo’ bởi ông nhìn thấy những vệt đen trên bề mặt. Ông chứng minh rằng không phải mọi hành tinh và tiểu hành tinh trong vũ trụ quay quanh Trái Đất khi ông theo dõi chuyển động của bốn vệ tinh lớn nhất của sao Mộc và khẳng định những vệ tinh này quay quanh sao Mộc chứ không phải Trái Đất. Galileo đã khôn ngoan gọi những Mặt Trăng này là những ngôi sao Medicean và được trọng thưởng. Gia đình Medicean đã trả lương cho ông để trở thành nhà toán học và triết gia riêng của gia đình. Ngày nay, những người quyền quý giàu sang có huấn luyện viên và cố vấn tài chính riêng nhưng liệu bao nhiêu trong số họ có triết gia và nhà toán học riêng?
Cuối cùng, ông cũng đã thực hiện các nghiên cứu cơ bản về những ngôi sao băng và đường quỹ đạo parabol. Ông cũng phát minh ra nhiệt kế, kính hiển vi kép, cơ chế hoạt động của đồng hồ quả lắc và thậm chí cả máy hái cà chua.
Mặc dù trên thực tế, Galileo chỉ sáng chế ra kính thiên văn trên cơ sở lí thuyết cơ bản sau khi đã có những người khác tạo ra được bước đột phá nhưng ông có nhiều khám phá vĩ đại với chiếc kính thiên văn. Vì vậy, chúng ta không thể phủ nhận rằng ông là người có tầm nhìn rất xa.